Thế nào là ân sủng?
Nếu đã đọc Hamvas Béla qua nhiều trước tác của ông, bạn sẽ luôn nhận ra một sợi dây liền mạch nối liền các tác phẩm qua vài từ: truyền thống cổ. Hamvas Béla nói thực là quá thông thái. Ông tự tìm hiểu các văn bản cổ, hiểu các ngôn ngữ cổ để đi vào đọc các truyền thống cổ. Nhưng nói đến đây cũng là đủ để mô tả. Giờ thì đi vào cánh cửa chính: Ân sủng của Chúa trong Minh Triết Thiêng Liêng.
Xuyên suốt 2 tập đầu của Minh Triết Thiêng Liêng được ông viết vào khoảng năm 1946, thời kỳ đỉnh cao tri thức của ông. Chúng ta dạo quanh qua một tháp ngà của truyền thống cổ, ông viết rất chi tiết về các con đường của thuật giả kim, truyền thống cổ Ai Cập và Đông Phương. Bạn có thể hiểu bước lên tòa tháp ngà đó là chạm đến bàn tay của Chúa, là được mở cửa để vào nơi cuối cùng của sự thật. Đó là một quá trình được trình bày chi tiết và rõ ràng từ nhiều truyền thống cổ được tinh lọc qua trí tuệ sắc bén và ngòi bút của ông. Nó cao, nó khiến tôi đôi khi phải lạnh sống lưng, rợn người và tự hỏi: nếu đã cao, thì phải leo đến khi nào?
Nhiều lần tôi cứ đọc, rồi lại gấp sách lại, rồi đọc tiếp, mà càng cố hiểu, càng cố lần mò các tầng tháp lại thấy mông lung và mơ hồ, và choáng váng đến lạ, đến nỗi tôi chẳng hiểu một cái gì về nó cả.
Nhưng đến quyển sách này, đã mấy chục năm đi qua trong cuộc đời của Hamvas Béla. Giờ đây ông viết quyển sách cuối này bằng mùi của lá mục cũ, mùi đất và mùi của than trong những nhà máy nhiệt điện. Trong quyển sách này, ông nhắc về truyền thống giả kim và con đường của Chúa Jesus: Con đường khô ráo và Con đường ẩm ướt. Một con đường khô ráo, bạn có thể dùng các phương pháp nhất định, đưa vào lò, biến hóa vàng. Nhưng còn một con đường ẩn kín nữa, con đường Ẩm Ướt, con đường của hóa thân, chịu đựng, đau đớn, đi vào đời và chịu nạn trên Thập Tự. Đó là lúc tôi đọc và hiểu như thế nào là Ân Sủng, một cách khó tả, nhưng là một cơn gió mang mác, nhẹ lòng. Hamvas Béla viết về Chúa Jesus Ki-tô như một trong những người tiêu biểu nhất của con đường ẩm ướt. Con đường của trái tim, tình thương, tận hiến và hy sinh đến tận cùng. Và biết đâu, đó cũng là chính con đường mà Hamvas Béla đã trải qua trong suốt cuộc đời ông?
Ở đây phải kết bằng một dấu chấm hỏi, vì người ta chỉ có thể đọc tiểu sử về ông nhưng hoàn toàn, một chút không, không thể trải nghiệm cuộc đời của ông. Nhưng chúng ta có thể phần nào hiểu những gì ông đã đi qua, có thể, bằng chính Con đường Ẩm ướt của mỗi người trong hiện thực – vốn là những bài học khó khăn – nhưng là Ân Sủng của Thiên Chúa…