Nói về Céline, Phạm Công Thiện có viết một đoạn rất hay thế này:
“Céline mới đúng là cái “angoisse” được nhập thể bằng xương bằng thịt. Tôi muốn quỳ lạy Céline như quỳ lạy sự thất bại của chính đời mình. Đúng Céline mới là kẻ bị “Sali, outragé, persécuté, braqué, broyé, depuis tant d’années et de mille manières…” (tạm dịch: bẩn thỉu, bị xúc phạm, bị bắt bớ, bị cướp bóc, bị chà đạp, trong bao nhiêu năm và bằng hàng ngàn cách…). Céline là nỗi đau khổ, là hiện thân của đêm tối, theo chân Céline là theo chân một gã động kinh hệt như các nhân vật của Dostoevsky. Céline là tạo vật kinh khủng nhất mà hệ quả chiến tranh mang đến cho loài người. Một người tỉnh táo nhưng tàn nhẫn, loài người trong mắt Céline luôn bẩn thỉu, thô lậu và đê hèn. Chẳng có một người tốt nào hiện diện cả. Chỉ có Paris đen tối, hoang tàn và tắt lịm trong tiếng chửi lóng, lời lẽ cay nghiệt luôn miệng từ các nhân vật của ông.”
Xin mời các bạn đọc đoạn mở đầu Chết chịu của Céline, tuy không phải đặc sắc nhất của ông nhưng cũng đủ làm ta lặng người đi vì xúc động:
Thế là lại vẫn độc trọi có chúng tôi thôi. Mọi chuyện này mới chậm chạp, nặng nề và buồn làm sao… Chẳng bao lâu, tôi sẽ già. Và cuối cùng sẽ chấm dứt. Có biết bao người đã đến phòng tôi. Họ nói đủ thứ chuyện. Họ chẳng nói gì nhiều với tôi. Họ đã đi khỏi. Họ trở nên già nua, tiều tụy và chậm chạp, mỗi người ở một góc trời.
Hôm qua, bà gác cổng Bérenge chết vào hồi tám giờ. Một cơn bão lớn nổi lên từ đêm. Tít trên cao, nơi chúng tôi ở, ngôi nhà rung lên. Bà là người bạn tốt trung thành và hiền dịu. Ngày mai, người ta chôn bà ở phố Cây Liễu. Bà già ơi là già, già đến tận cùng cái già. Ngay từ lần đầu tiên thấy bà ho, tôi đã bảo: “Cần nhất là bà đừng có nằm!…Cứ ngồi ở trong giường!” Tôi đã ngờ ngợ. Và rồi thế đấy… Và rồi thây kệ.
Tôi không phải bao giờ cũng hành nghề y, cái thứ chết tiệt ấy. Tôi sẽ viết cho họ rằng bà Bérenge đã chết, viết cho những người quen biết tôi, quen biết bà ta. Họ ở đâu nhỉ?
Tôi những muốn cơn bão ầm ĩ hơn nữa, muốn các mái sập đổ, mùa xuân không trở lại, ngôi nhà của chúng tôi biến mất.
Bà Bérenge, bà ấy biết mọi nỗi buồn đều đến trong những lá thư. Tôi không biết viết cho ai nữa… Tất cả những người đó đều đã xa… Họ đã thay đổi tâm hồn để phản bội thô bạo hơn, để dễ quên hơn, để luôn nói về chuyện khác…
Bà già Bérenge, con chó mắt lác của bà, người ta sẽ bắt nó, người ta sẽ mang nó đi…
Đã hai mươi năm nay, tất cả nỗi buồn của các bức thư dừng lại ở phòng bà. Nó hiện diện đó, trong mùi của cái chết vừa xảy đến, trong cái vị chua chua không tưởng tượng nổi… Nó vừa nở ra… Nó ở đó… Nó lảng vảng… Nó biết chúng tôi, chúng tôi giờ đã biết nó. Nó chẳng bao giờ đi nữa. Phải tắt lửa trong phòng bà.
Tôi sẽ viết cho ai đây? Tôi chẳng còn ai. Không một ai nữa để dịu dàng đón nhận linh hồn tử tế của kẻ chết… để rồi sau đó có thể nói lời dịu dàng hơn về thế sự…
Hãy can đảm gánh chịu một mình! Phút lâm chung, bà già gác cổng của tôi không thể nói gì được nữa. Bà ngạt thở, bà níu tay tôi… Người bưu tá vào. Hắn đã nhìn thấy bà chết. Một tiếng nấc nhỏ. Có thế thôi. Rất nhiều người đã đến chỗ bà trước kia để hỏi tôi. Họ đã đi xa, rất xa trong quên lãng, kiếm cho mình một linh hồn. Người bưu tá ngả mũ kê pi.