Chẳng cần phải nhắc cho quý vị độc giả thêm điều gì nữa về Haruki Murakami, bởi lẽ người đàn ông này đã quá nổi tiếng ở Việt Nam cũng như khắp nơi trên thế giới. Độc giả Việt Nam biết đến ông với những tác phẩm như: Rừng Na Uy, Sputnik, 1Q84, Biên niên ký chim vặn dây cót, Phía nam biên giới, phía tây mặt trời,… Và tác phẩm hôm nay tôi muốn nhắc đến là Kafka bên bờ biển.
Đúng như The Book Magazine nhận định: “Thực sự choáng ngợp”, chẳng cần dài dòng, chẳng cần ba hoa, chẳng cần những lời khen có cánh cho tiểu thuyết Kafka bên bờ biển, đơn giản đây là tác phẩm làm cho người ta có cảm giác choáng ngợp từ đầu chí cuối.
Tiểu thuyết là hành trình của cậu trai trẻ Kafka Tamura “bỏ nhà đi bụi” và của ông già Nakata rời quê hương đi về phía Tây với mục đích mơ hồ. Kafka là chàng trai 15 tuổi, ở độ tuổi này, một sự “nổi loạn”, tư tưởng muốn rời căn nhà của mình cùng những ý định riêng của bản thân là điều khá phổ biến mà chắc rằng vẫn xuất hiện ở một số bạn. Chàng là con của một nhà điêu khắc nổi tiếng Koichi Tamura, sống ở cùng cha và sự mơ hồ về người mẹ và người chị. Tuy không hề biết một hình thức cụ thể gì về 2 thành viên còn lại trong gia đình nhưng người cha điên loạn của chàng đã giáng một lời tiên tri, như Oedipus xưa kia, lên chàng: “một ngày mày sẽ giết cha mày, ngủ với mẹ mày và cưỡng hiếp chị gái mày”. Nhiều người cho rằng Kafka bỏ nhà ra đi là để thoát khỏi lời tiên tri oái ăm này, tuy nhiên tôi nhận thấy đây lại là hành trình mà cậu thực hiện lời tiên tri ấy. Kafka được kể ở những chương lẻ. Còn ở những chương chẵn, tác giả đã dành để kể về ông Nakata, một ông già “không có quá khứ”, không biết đọc, không biết viết, chậm hiểu, nhưng có khả năng nói chuyện với mèo. Hành trình của ông và Kafka sẽ gặp nhau ở một ngã rẽ, nơi đó hai cuộc đời giao thoa một cách kỳ lạ dù suốt tiểu thuyết hai người chưa chạm mặt nhau lần nào.
Tiểu thuyết Kafka bên bờ biển có lẽ sẽ chỉ đơn thuần là sự nổi loạn của cậu Kafka Tamura của chúng ta đối với cuộc sống phi lý với người cha có phần cay nghiệt của cậu mà thôi, nếu không có những yếu tố gây ra sự “choáng ngợp” cho độc giả. Khi đọc tiểu thuyết này thì tôi phải nói đúng nghĩa rằng “cần có kiến thức mới đọc được quyển sách chết tiệt này”. Nó làm cho người ta choáng ngợp trước hết thế giới hiện thực, thế giới huyền ảo và thế giới siêu thực được đan xen, trộn lẫn vào nhau. Kế đến là việc Haruki Murakami đã đổ đầy các chất liệu cho tác phẩm từ văn hóa, văn học, thần thoại, triết học, âm nhạc, hội họa, tâm lý học, nhân học. Chúng ta cũng bị choáng ngợp trong sự điên rồ của tác phẩm này, đơn cử như một buổi giảng triết học trong một đêm tình dục (chắc bạn hiểu ý tôi). Tôi đã biết đến một đoạn trong tác phẩm Vật chất và ký ức của Henri Bergson, và một đoạn của Hegel mà tôi không biết ở tác phẩm này. Tôi đã phải note vào cuốn sách:
“Thật là một chuyện điên rồ tôi chưa từng thấy, ai lại nói về triết học, nói về hiện tại và tương, nói về chủ thể và khách thể trong đêm ‘làm tình’ nồng nhiệt.”
Tiểu thuyết Kafka bên bờ biển là sự kết hợp rất thú vị với những giá trị cổ điển và đậm chất thần thoại. Chẳng hạn, những gì Kafka đã làm với cha, mẹ và chị gái mình tình cờ là những gì Oedipus đã làm với gia đình chàng. Từ đây tác giả truyền tải một triết lý cổ điển rằng người ta rơi vào bi kịch không phải từ nhược điểm của họ mà từ những phẩm chất tốt. “Những gì em [Kafka Tamura] đang trải qua đều là mô típ của nhiều bi kịch Hy Lạp. Con người ta không chọn số phận, mà số phận chọn con người”. Tiểu thuyết không phải chỉ là nói về hành trình và biến cố của Kafka và ông già Nakata mà là nói về thế giới và con người. Kafka bên bờ biển là một thế giới đầy ẩn dụ, mỗi nhân vật không phải chỉ là một người với một cái tên mà tương ứng với một khái niệm và từ những nhân vật của mình mà Haruki Murakami đã thể hiện nó như là những biểu tượng để ông vén màn bản chất thế giới và con người.
Chất liệu văn học của tiểu thuyết Kafka bên bờ biển rất phong phú, đa dạng, đa chiều, những bàn luận xung quanh nó sẽ phải phân tích ở nhiều góc độ không thể qua một bài viết hay một buổi trò chuyện. Đây là một tác phẩm có giá trị suy ngẫm rất nhiều, những chiều kích của nó sẽ làm cho chúng ta có những sự hứng thú riêng và thế giới của cuốn tiểu thuyết này sẽ đưa chúng ta đến một sự tưởng tượng khổng lồ.
Lời cuối, tôi xin cảm ơn người bạn của tôi đã giới thiệu tôi đọc Haruki Murakami cũng như giúp tôi đến với tác phẩm này!